اندام هاي حرکتی فصل دهم علوم پایه سوم ابتدایی
حرکت آرام در بی مهره ها ( به کمک ماهیچه ها و اسکلت خارجی )
انواع حرکت در جانوران
حرکت سریع در مهره داران ( به کمک ماهیچه ها و اسکلت داخلی )
اسکلت خارجی در بی مهره ها
انواع اسکلت در جانوران
اسکلت داخلی در مهره داران ( از جنس استخوان و غضروف)
ماهیچه ها
بعضی از اندام هاي بدن از ماهیچه درست شده اند. تقریبا تمام جانوران ماهیچه دارند.آنچه به عنوان گوشت در بدن
یک جانور وجود دارد ماهیچه است. البته در قصابی ها ماهیچه را فقط قسمت معینی از گوشت گوسفند یا گاو به شمار
می آورند.اما در اصطلاح علمی همه ي قسمت هاي قرمز رنگ و گوشتی بدن ، ماهیچه است.رنگ ماهیچه ها در
جانوران مختلف کمی فرق می کند. مثلا در گاو و گوسفند قرمز ، اما در مرغ و ماهی سفید است. همه ي حرکت هاي
بدن مانند پلک زدن چشم، توپ بازي ، تپش قلب و … به وسیله ي ماهیچه ها انجام می شود.
انواع ماهیچه ها
انسان ها سه نوع ماهیچه دارند:
نوع اول به استخوان ها چسبیده است و براي حرکت دادن به کار می رود این نوع ماهیچه تنها هنگامی که اراده کنید
عمل می کند به همین دلیل آن را ماهیچه هاي ارادي نامیده اند. هنگامی که بخواهید حرکت کنید این نوع ماهیچه
اسکلت را می کشد و آن را از محل مفصل ها خم می کند. مثل ماهیچه هاي دست ، پا ، گردن ، فک،چشم
نوع دوم ماهیچه ممکن است بدون آن که متوجه باشید منقبض شود و در خواب هم کار خود را انجام می دهند و به
همین دلیل آن را ماهیچه اي غیرارادي نامیده اند . مثل : ماهیچه هاي معده ، روده ، مري
نوع سوم ماهیچه که در قلب وجود دارد ماهیچه ي قلبی نامیده می شود و می تواند سال ها بدون خستگی یکسره کار
کند.
استخوان ها
مهره داران در بدن خود اسکلتی از جنس استخوان و غضروف دارند. مهم ترین قسمت اسکلت ، ستون مهره است،
که در پشت بدن مهره داران وجود دارد. اسکلت داربست سختی است که بخش هاي نرم بدن جانور را نگه می دارد.
بدون اسکلت بیش تر جانوران به اشیاي سست و شلی تبدیل می شدند که هیچ شکل معینی نداشت. اسکلت به
جانوران امکان می دهد که بدنی با شکل هاي متنوع و بخش هاي متمایز براي حرکت و انجام دادن وظایف جداگانه
داشته باشد.همین طور در ساختمان ها نیز براي اینکه دیوارها و سقف ساختمان ها نریزند، اسکلتی از جنس آهن
درست می کنند تا دیوار ها و سقف محکم نگه داشته شوند.بدون اسکلت شنا کردن ، دویدن ، برداشتن چیزها و
جویدن تقریبا غیرممکن است.
استخوان ها بافت زنده اند به همین دلیل بعد از شکسته شدن ترمیم می شوند و دوباره رشد می کنند استخوان ها با
هم اسکلت محکم و سبکی می سازند که قسمت هاي نرم بدن به آن متّصل است.
-1 اسکلت بدن را صاف و محکم نگه می دارد.
-2 اسکلت به بدن شکل می دهد.
در بدن انسان اسکلت چند کار مهم انجام می دهد: 3- اسکلت به کمک ماهیچه ها ، باعث حرکت بدن می شود.
-4 اسکلت از اندام هاي داخلی بدن محافظت می کند.
مثلا جمجمه از مغز محافظت می کند. قفسه ي سینه از قلب و شش ها محافظت می کند. ستون مهره ها از نخاع
محافظت می کند.
مفصل ها
ماهیچه ها و مفصل ها به اسکلت امکان می دهند که حرکت هاي پیچیده اي انجام دهد . اسکلت بدن ما یک پارچه
نیست ، بلکه قطعه قطعه است و در قسمت هایی ، این قطعه ها به هم وصل شده اند. به محلی که یک استخوان به
استخوان دیگر وصل می شود، مفصل می گویند. مفصل ها نقاطی براي خم شدن و لغزیدن هستند که در آن ها
استخوان ها با هم تماس پیدا می کنند.
مفصل هاي بدن از نظر حرکت کردن ، به سه شکل هستند:
-1 متحرّك : این مفصل ها حرکت زیادي دارند. مثل مفصل کتف ، بازو ، زانو
-2 نیمه متحرّك : این مفصل ها حرکت کمی دارند. مثل مفصل ستون مهره
-3 ثابت: این مفصل ها حرکتی ندارند.مثل مفص جمجمه ( در جمجمه در محل اتصال استخوان ها ، هیچ حرکتی وجود
ندارد.)
آسیب هاي استخوان و ماهیچه
استخوان ها بسیار محکم اند، اما اگر ضربه اي بر آن ها وارد شود ، ممکن است یکی از آن ها بشکند. چند نوع
شکستگی وجود دارد. در برخی ، سطح پوست پاره نمی شود. در برخی دیگر ممکن است استخوان شکسته، پوست را
پاره کند و از زیر پوست نمایان شود که به این گونه شکستگی ها شکستگی مرکّب می گویند.
قسمتی از بدن که به شکستگی مبتلا شده، بسیار دردناك بوده و حرکت دادن آن مشکل است. ممکن است پوست
دچار تغییر رنگ شود و باد کند. در صورتی که مشکوك به وجود شکستگی شویم ، باید به پزشک مراجعه کنیم.
عکسی که از آن قسمت گرفته می شود میزان شکستگی را نشان می دهد.اگر شکستگی سخت باشد ، پزشک دو سر
استخوان هاي شکسته را به هم جفت می کند و اندام را گچ می گیرد تا استخوان ترمیم پیدا کند. در این حالت
استخوان باید در جاي خود ثابت نگه داشته شود.
در رفتگی هنگامی پیش می آید که استخوان هاي یک مفصل از جاي طبیعی خود حرکت کنند. مفصل در رفته بسیار
دردناك است و نمی توان آن را به اندازه ي طبیعی حرکت داد.
گاهی به ماهیچه فشار زیادي می آید و محل اتّصال ماهیچه به استخوان پاره می شود که به آن پاره شدن ماهیچه می
گویند. محل پاره شدن ماهیچه ورم می کند و کبود و دردناك می شود.
اگر بدون نرمش شروع به ورزش یا فعالیت شدید کنید، دچار گرفتگی ماهیچه می شوید.
اگر کار زیاد ( مثلا دوچرخه سواري طولانی یا دویدن طولانی ) انجام دهید، دچار کوفتگی ماهیچه می شوید.
استخوان هاي دست و شانه چون حرکت زیاد دارند، بیش تر ممکن است از جاي خود در آیند.
بیش تر بدانید:
قوي ترین استخوان بدن ، استخوان قلم پا است این استخوان می تواند در حدود 180 کیلو گرم بار را تحمل کند.
کوچک ترین استخوان بدن استخوان رکابی در داخل گوش داخلی قرار دارد.
ماهیچه هایی که بدن را به حرکت در می آورند درست زیر پوست هستند. با هر حرکت آن ها ، بدن شکل تازه اي به
خود می گیرد. بیش از 640 ماهیچه ي اسکلتی در بدن وجود دارند که کارهاي گوناگونی انجام می دهند.
ماهیچه ها دو به دو با هم کار می کنند.
ماهیچه هاي دو سر ، بازو را به طرف بالا می کشد. ماهیچه هاي سه سر ، بازو را به طرف پایین می کشند.
در استخوان ها رگ هاي خونی وجود دارد که غذاي استخوان را تامین می کند.
هر ماهیچه با رشته هاي محکمی به نام تاندون ( زردپی ) به استخوان ها متصل است. زمانی که ماهیچه اي جمع می
شود، استخوان ها را می کشد و بدن را به حرکت در می آورد.