اندام های حرکتی فصل دهم علوم پایه سوم ابتدایی
حرکت آرام در بی مهره ها ( به کمک ماهیچه ها و اسکلت خارجی )
انواع حرکت در جانوران
حرکت سریع در مهره داران ( به کمک ماهیچه ها و اسکلت داخلی )
اسکلت خارجی در بی مهره ها
انواع اسکلت در جانوران
اسکلت داخلی در مهره داران ( از جنس استخوان و غضروف)
ماهیچه ها
بعضی از اندام های بدن از ماهیچه درست شده اند. تقریبا تمام جانوران ماهیچه دارند.آنچه به عنوان گوشت در بدن
یک جانور وجود دارد ماهیچه است. البته در قصابی ها ماهیچه را فقط قسمت معینی از گوشت گوسفند یا گاو به شمار
می آورند.اما در اصطلاح علمی همه ی قسمت های قرمز رنگ و گوشتی بدن ، ماهیچه است.رنگ ماهیچه ها در
جانوران مختلف کمی فرق می کند. مثلا در گاو و گوسفند قرمز ، اما در مرغ و ماهی سفید است. همه ی حرکت های
بدن مانند پلک زدن چشم، توپ بازی ، تپش قلب و … به وسیله ی ماهیچه ها انجام می شود.
انواع ماهیچه ها
انسان ها سه نوع ماهیچه دارند:
نوع اول به استخوان ها چسبیده است و برای حرکت دادن به کار می رود این نوع ماهیچه تنها هنگامی که اراده کنید
عمل می کند به همین دلیل آن را ماهیچه های ارادی نامیده اند. هنگامی که بخواهید حرکت کنید این نوع ماهیچه
اسکلت را می کشد و آن را از محل مفصل ها خم می کند. مثل ماهیچه های دست ، پا ، گردن ، فک،چشم

نوع دوم ماهیچه ممکن است بدون آن که متوجه باشید منقبض شود و در خواب هم کار خود را انجام می دهند و به
همین دلیل آن را ماهیچه ای غیرارادی نامیده اند . مثل : ماهیچه های معده ، روده ، مری
نوع سوم ماهیچه که در قلب وجود دارد ماهیچه ی قلبی نامیده می شود و می تواند سال ها بدون خستگی یکسره کار
کند.
استخوان ها
مهره داران در بدن خود اسکلتی از جنس استخوان و غضروف دارند. مهم ترین قسمت اسکلت ، ستون مهره است،
که در پشت بدن مهره داران وجود دارد. اسکلت داربست سختی است که بخش های نرم بدن جانور را نگه می دارد.
بدون اسکلت بیش تر جانوران به اشیای سست و شلی تبدیل می شدند که هیچ شکل معینی نداشت. اسکلت به
جانوران امکان می دهد که بدنی با شکل های متنوع و بخش های متمایز برای حرکت و انجام دادن وظایف جداگانه
داشته باشد.همین طور در ساختمان ها نیز برای اینکه دیوارها و سقف ساختمان ها نریزند، اسکلتی از جنس آهن
درست می کنند تا دیوار ها و سقف محکم نگه داشته شوند.بدون اسکلت شنا کردن ، دویدن ، برداشتن چیزها و
جویدن تقریبا غیرممکن است.
استخوان ها بافت زنده اند به همین دلیل بعد از شکسته شدن ترمیم می شوند و دوباره رشد می کنند استخوان ها با
هم اسکلت محکم و سبکی می سازند که قسمت های نرم بدن به آن متّصل است.
-۱ اسکلت بدن را صاف و محکم نگه می دارد.
-۲ اسکلت به بدن شکل می دهد.
در بدن انسان اسکلت چند کار مهم انجام می دهد: ۳- اسکلت به کمک ماهیچه ها ، باعث حرکت بدن می شود.
-۴ اسکلت از اندام های داخلی بدن محافظت می کند.

مثلا جمجمه از مغز محافظت می کند. قفسه ی سینه از قلب و شش ها محافظت می کند. ستون مهره ها از نخاع
محافظت می کند.
مفصل ها
ماهیچه ها و مفصل ها به اسکلت امکان می دهند که حرکت های پیچیده ای انجام دهد . اسکلت بدن ما یک پارچه
نیست ، بلکه قطعه قطعه است و در قسمت هایی ، این قطعه ها به هم وصل شده اند. به محلی که یک استخوان به
استخوان دیگر وصل می شود، مفصل می گویند. مفصل ها نقاطی برای خم شدن و لغزیدن هستند که در آن ها
استخوان ها با هم تماس پیدا می کنند.
مفصل های بدن از نظر حرکت کردن ، به سه شکل هستند:
-۱ متحرّک : این مفصل ها حرکت زیادی دارند. مثل مفصل کتف ، بازو ، زانو
-۲ نیمه متحرّک : این مفصل ها حرکت کمی دارند. مثل مفصل ستون مهره
-۳ ثابت: این مفصل ها حرکتی ندارند.مثل مفص جمجمه ( در جمجمه در محل اتصال استخوان ها ، هیچ حرکتی وجود
ندارد.)
آسیب های استخوان و ماهیچه
استخوان ها بسیار محکم اند، اما اگر ضربه ای بر آن ها وارد شود ، ممکن است یکی از آن ها بشکند. چند نوع
شکستگی وجود دارد. در برخی ، سطح پوست پاره نمی شود. در برخی دیگر ممکن است استخوان شکسته، پوست را
پاره کند و از زیر پوست نمایان شود که به این گونه شکستگی ها شکستگی مرکّب می گویند.
قسمتی از بدن که به شکستگی مبتلا شده، بسیار دردناک بوده و حرکت دادن آن مشکل است. ممکن است پوست
دچار تغییر رنگ شود و باد کند. در صورتی که مشکوک به وجود شکستگی شویم ، باید به پزشک مراجعه کنیم.

 

عکسی که از آن قسمت گرفته می شود میزان شکستگی را نشان می دهد.اگر شکستگی سخت باشد ، پزشک دو سر
استخوان های شکسته را به هم جفت می کند و اندام را گچ می گیرد تا استخوان ترمیم پیدا کند. در این حالت
استخوان باید در جای خود ثابت نگه داشته شود.
در رفتگی هنگامی پیش می آید که استخوان های یک مفصل از جای طبیعی خود حرکت کنند. مفصل در رفته بسیار
دردناک است و نمی توان آن را به اندازه ی طبیعی حرکت داد.
گاهی به ماهیچه فشار زیادی می آید و محل اتّصال ماهیچه به استخوان پاره می شود که به آن پاره شدن ماهیچه می
گویند. محل پاره شدن ماهیچه ورم می کند و کبود و دردناک می شود.
اگر بدون نرمش شروع به ورزش یا فعالیت شدید کنید، دچار گرفتگی ماهیچه می شوید.
اگر کار زیاد ( مثلا دوچرخه سواری طولانی یا دویدن طولانی ) انجام دهید، دچار کوفتگی ماهیچه می شوید.
استخوان های دست و شانه چون حرکت زیاد دارند، بیش تر ممکن است از جای خود در آیند.
بیش تر بدانید:
قوی ترین استخوان بدن ، استخوان قلم پا است این استخوان می تواند در حدود ۱۸۰ کیلو گرم بار را تحمل کند.
کوچک ترین استخوان بدن استخوان رکابی در داخل گوش داخلی قرار دارد.
ماهیچه هایی که بدن را به حرکت در می آورند درست زیر پوست هستند. با هر حرکت آن ها ، بدن شکل تازه ای به
خود می گیرد. بیش از ۶۴۰ ماهیچه ی اسکلتی در بدن وجود دارند که کارهای گوناگونی انجام می دهند.
ماهیچه ها دو به دو با هم کار می کنند.
ماهیچه های دو سر ، بازو را به طرف بالا می کشد. ماهیچه های سه سر ، بازو را به طرف پایین می کشند.
در استخوان ها رگ های خونی وجود دارد که غذای استخوان را تامین می کند.

 

 

هر ماهیچه با رشته های محکمی به نام تاندون ( زردپی ) به استخوان ها متصل است. زمانی که ماهیچه ای جمع می
شود، استخوان ها را می کشد و بدن را به حرکت در می آورد.